یکی از مسائلی که در زمینه تبادل یا سرمایه گذاری ارز دیجیتال به منظور جلوگیری از هر گونه ضرر شدید باید به آن توجه داشت، آگاهی از مسائل ریسک مالی است. به منظور دستیابی به این هدف، باید با انوع و اقسام ریسک مالی یا ریسک سرمایه گذاری آشنا باشید.

در این مطلب از کوین نیک به معرفی مجموعه ریسک مالی که اهمیت ویژه‌ای در دنیای اقتصاد دارند می‌پردازیم.

ریسک مالی یا  ریسک سرمایه گذاری چیست؟

به طور کوتاه، ریسک سرمایه گذاری به ریسکی گفته می‌شود که در آن خطر از دست دادن پول یا هر مال ارزشمندی وجود داشته باشد. در زمینه بازارهای مالی، ما ریسک را به عنوان میزان پولی که یک شخص ممکن است در طول داد و ستد یا سرمایه گذاری از دست دهد تعریف می‌کنیم. بنابراین ریسک به معنای ضرر واقعی (Actual Loss) نیست، اما چیزی است که در نهایت ممکن است از دست برود.

به زبان دیگر، بسیاری از سرویس‌های مالی و سرمایه گذاری یا سرویس‌های تراکنشی، شامل ریسک ضرر ذاتی یا طبیعی هستند و ما در دنیای تجارت به این ضرر که دائما در دنیای اقتصاد پرسه می‌زند و از آن هم دور نمی‌شود، ریسک مالی یا ریسک سرمایه گذاری می‌گوییم. به طور گسترده، مفهوم ریسک مالی ممکن است روی سناریوهای مختلفی به اشکال متفاوت خود را نشان دهد که از جمله آن‌ها می‌توان به بازارهای مالی، سیاست‌های تجاری و شرایط حاکمه اشاره کرد.

پروسه ارزیابی و معامله همراه با ریسک مالی، معمولا با نام مدیریت ریسک یا مدیریت خطر (Risk Management) هم شناخته می‌شود. اما قبل از اینکه آشنایی بهتری با مدیریت ریسک پیدا کنیم، مهم است که دانشی پایه از ریسک مالی و انواع آن داشته باشیم.

این مطلب راهم مطالعه کنید: روانشناسی بازار چیست و چه تاثیری روی بازار ارز دیجیتال دارد؟

انواع ریسک مالی

راه‌های زیادی برای دسته بندی ریسک‌ سرمایه گذاری وجود دارد و معنای هر کدام از آن‌ها ممکن است با توجه به زمینه فعالیت‌ها متفاوت باشند. در ادامه یک نگاه کلی به انواع ریسک مالی خواهم داشت:

ریسک سرمایه گذاری

همانطور که از نام آن پیدا است، ریسک‌های سرمایه گذاری (Investment Risk)، مرتبط با ریسک‌هایی هستند که در زمینه تبادل و سرمایه گذاری فعالیت دارند. در این زمینه ریسک‌ها با شکل و شمایلی مختلف پدیدار می‌شوند، اما اکثر آن‌ها مرتبط با نوسانات قیمت بازار هستند. در این زمینه، ما بازار نقدینگی و ریسک‌های اعتباری را بخشی از ریسک سرمایه گذاری می‌خوانیم.

نقش ریسک مالی  در مبادلات ارزدیجیتال

ریسک بازاری

ریسک یا خطر بازاری (Market Risk)، ریسکی است که همراه با قیمت اجناس و اموال با ارزش به وجود می‌آید. برای مثال، اگر فاطمه بیت کوین بخرد، او مشمول ریسک بازاری می‌شود چرا که فراریت و نوسان قیمت بیت کوین ممکن است باعث کاهش قیمت آن شود.

مدیریت ریسک بازاری از لحظه‌ای شروع می‌شود که این طور در نظر بگیریم اگر قیمت بیت کوین بر خلاف انتظار فاطمه حرکت کرد، او چقدر ضرر خواهد کرد. مرحله بعدی در مورد مدیریت ریسک بازاری این است که یک استراتژی ایجاد کنیم که در آن مشخص می‌کند که فاطمه باید چه عملی به عنوان پاسخ در برابر این حرکت خلاف انتظار انجام دهد.

به طور معمول، سرمایه گذاران هم با ریسک‌های بازاری مستقیم و هم ریسک‌های غیر مستقیم رو به رو می‌شوند. ریکس‌های بازاری مستقیم، مرتبط با ضرری می‌شوند که یک معامله کننده از تغییر ناگهانی و منفی قیمت یک ارز دیجیتال یا مال‌های دیگر تجربه می‌کند. مثالی که پیش از این در این مطلب نوشتیم به خوبی نشان دهنده یک ریسک مستقیم بازار است. جایی که در آن فاطمه یک بیت کوین می‌خرد و ممکن است پس از خرید با کاهش قیمت رو به رو شود.

این مطلب راهم مطالعه کنید: ۵ روش سرمایه گذاری ارز دیجیتال که منجر به کسب درآمد می شود

در دستی دیگر، ریسک غیر مستقیم بازار مربوط به اموالی می‌شود که دارای ریسک ثانویه یا فرعی هستند. در بازار سهام، نرخ ریسک غیر مستقیم، به شکلی غیر مستقیم روی قیمت سهام تاثیر می‌گذارد که به همین دلیل به آن ریسک غیر مستقیم گفته می شود.

برای مثال اگر فاطمه سهمی از یک شرکت را بخرد، سرمایه او ممکن است توسط نوسانات نرخ بهره (Interest Rate) به شکلی غیر مستقیم تاثیر ببیند. یک شرکت ممکن است با وجود افزایش نرخ بهره به سختی رشد کند یا سودمند باقی بماند، اما به غیر از آن، افزایش نرخ بهره این شجاعت را در سهام‌داران ایجاد می‌کند که سهم خود را به فروش برسانند. سهام‌داران معمولا سهم خود را به دلیل پرداخت بدهی‌ها به فروش می‌رسانند.

باید به این مسئله هم توجه داشته باشید که نرخ بهره می‌تواند روی بازار مالی هم به صورت مستقیم و هم به صورت غیر مستقیم تاثیر بگذارد. در حالی که نرخ بهره باعث تاثیرگذاری روی بازار سهام به صورت غیر مستقیم می‌شود، اما آن‌ها به شکلی مستقیم روی اوراق و دیگر درآمدهای ثابت اوراق بهادار تاثیر می‌گذارند. بنابراین، با توجه به نوع مال، ریسک نرخ بهره می‌تواند به صورت مستقیم یا غیر مستقیم در نظر گرفته شود.

ریسک نقدینگی

ریسک نقدینگی (Liquidity Risk) ریسکی است که سرمایه گذار یا معامله کننده قادر نباشد بدون یک تغییر جدی در قیمت‌ها به خرید و فروش مال بپردازد.

برای مثال، تصور کنید که فاطمه ۱۰۰۰ واحد از یک ارز دیجیتال را هر کدام به قیمت ۱۰ دلار خریداری می‌کند. حال بر این فرض باشیم که این قیمت برای ماه‌های آینده ثابت باقی بماند و این مقدار واحد از ارز دیجیتال همچنان به قیمت ۱۰ دلار خرید و فروش شود.

در یک حجم بالا در بازار نقدینگی، فاطمه می‌تواند به سرعت سرمایه ۱۰ هزار دلاری خود را به فروش برساند چرا که به اندازه کافی هستند خریدارانی که برای هر واحد ۱۰ دلار پرداخت کنند. اما اگر بازار به شکلی نامشخص و غیر نقدینگی (غیر قابل تبدیل به پول) باشد، بنابراین شاید تعداد انگشت شماری وجود داشته باشند که حاضر خواهند بود ۱۰ دلار برای هر واحد پرداخت کنند. بنابراین با توجه به این نوع ریسک مالی، فاطمه احتمالا باید بخش بزرگی از ارز دیجیتال خود را با قیمتی پایین‌تر به فروش برساند.

ریسک اعتباری

ریسک اعتباری (Credit Risk) به ریسکی گفته می‌شود که یک وام دهنده به دلیل غیبت یا عدم موفقیت در پرداخت توسط شخص وام گیرنده، پول خود را از دست می‌دهد. برای مثال، شخصی از فاطمه پول یا ارز دیجیتال قرض می‌گیرد، بنابراین فاطمه در یک ریسک اعتباری قرار گرفته است. به زبانی دیگر، این ریسک وجود دارد که آن شخص پول فاطمه را پس ندهد و ما به این نوع از احتمال، ریسک اعتباری می‌گوییم. اگر آن شخص غیبت کند، در برابر پس دادن پول کوتاهی و غفلت کند یا هر نوع اتفاق دیگر، فاطمه پول خود را از دست خواهد داد و ضرر می‌کند.

از زاویه گسترده‌تر، اگر ریسک اعتباری یک دولت یا کشور به سطح غیر منطقی برسد، شاهد یک بحران اقتصادی خواهیم بود. بدترین بحران اقتصادی ۹۰ سال اخیر به دلیل گسترش ریسک اعتباری جهانی رخ داد.

ریسک مالی و سرمایه گذاری ارزهای دیجیتال

ریسک عملیاتی

ریسک عملیاتی (Operational Risk) به ریسکی گفته می‌شود که مال به دلیل شکست پروسه‌های داخلی، پروسه‌های سیستمی یا شکست در مراحل اجرایی از دست می‌رود. این نوع شکست‌ها معمولا توسط اشتباهات انسانی یا فعالیت‌های جعلی و کلاه‌برداری صورت می‌گیرد.

به منظور کاهش ریسک عملیاتی، هر شرکت و شخصی باید یک بازرسی دوره‌ای از سیستم‌های امنیتی خود داشته باشد و در کنار آن به مواردی نظیر اجرای مراحل عملیاتی و مدیریت داخلی موثر خود هم توجه ویژه‌ای کند.

تعداد بی‌شماری از حوادث ناخوشایند در زمینه ریسک عملیاتی، به دلیل مدیریت ضعیف کارمندان به وجود آمده‌اند که فعالیت‌های غیرمجازی با سرمایه‌های شرکت داشته‌اند. به این نوع از فعالیت‌ها معمولا معامله سرکش (Rogue Trade) می‌گویند و می‌تواند باعث از دست رفتن مال و ضرر بسیار شدید به یک شرکت شود، مخصوصا اگر این مسئله در مورد بانک‌ها صورت بگیرد.

شکست عملیاتی همچنین می‌تواند توسط وقایع خارجی و طبیعی که به صورت غیر مستقیم روی عملیات یک کمپانی تاثیر گذاشته‌اند رخ دهد. زلزله، طوفان یا هرگونه وقایع طبیعی از جمله اتفاقاتی هستند که می‌توانند شکست عملیاتی بزرگی را رقم بزنند و به عنوان بلایایی برای ریسک مالی نامیده شوند.

ریسک سازگاری

ریسک سازگاری (Compliance Risk) مرتبط با آن نوع از ضررهای مالی است که یک شرکت یا موسسه به دلیل عدم توانایی در دنبال کردن قوانین و آئین نامه‌های حوزه قضایی خود متحمل می‌شود. برای جلوگیری از این گونه ریسک‌ها، بسیاری از شرکت‌ها یک سری از روش‌ها و طرز عمل‌های خاص را اتخاذ می‌کنند که از جمله آن‌ها می‌توان به قوانین ضد پول شویی (Anti Money Laundering) و فرآیند شناسایی مشتری (Know Your Client) اشاره کرد.

اگر یک ارائه دهنده سرویس یا یک شرکت قادر نباشد تا خود را با این قوانین سازگار کند، ممکن است حتی برای همیشه مجبور به تعطیل کردن کار خود توسط دولت شود یا با جرایم بسیار جدی رو به رو شود. بسیاری از شرکت‌های سرمایه گذاری و بانک‌ها به دلیل شکست در انطباق با آئین نامه‌ها، با تحریم‌های مختلف و دعوی حقوقی زیادی رو به رو شده‌اند که برخی از آن‌ها حتی به شکلی عمدی صورت گرفته‌اند، مانند انجام یک عملیات بدون داشتن یک مجوز معتبر و تایید شده.

انجام هر گونه خرید و فروش سهام توسط کارمندان رازدار و داخلی، یا هر گونه فساد داخلی، از دیگر مثال‌های متداول در مورد ریسک انطباق یا ریسک سازگاری هستند.

این مطلب راهم مطالعه کنید: ۱۲ ابزار برتر برای انجام مبادله ارز دیجیتال

ریسک سیستمی

ریسک سیستمی (Systemic Risk) به آن دست از ریسک‌هایی گفته می‌شود که به دلایل مختلف از جمله بی‌ثباتی یا آشوب در بازارهای مالی، باعث سقوط ناگهانی یک سیستم مالی می‌شوند. برای مثال، در سال ۲۰۰۸ زمانی که بانک برادران لیمن (Lehman Brothers چهارمین بانک سرمایه گذاری ایالات متحده آمریکا) اعلام ورشکستگی کرد و بزرگ‌ترین ورشکستگی در تاریخ ایالات متحده را رقم زد، آمریکا با بحران مالی به شدت جدی رو به رو شد و حتی در نهایت روی اقتصاد دیگر کشورها هم تاثیر گذاشت.

ریسک سیستمی مرتبط به آن شرکت‌هایی می‌شود که با بخشی از صنعت خود و دیگر صنعت‌های مرتبط، همبستگی دارند. برای مثال اگر شرکت برادران لیمن تا این حد در سیستم اقتصادی آمریکا عمیقا دخالت نداشت، ورشکستگی آن‌ها تا این حد تاثیرگذار نبود و ضررهای مرتبط با آن‌ها سطحی‌ بود.

بهترین روش برای به یاد داشتن مفهوم ریسک سیستمی این است که آن را مشابه با اثر دومینو (Domino Effect) فرض کنید، جایی که وقتی یک قطعه از دومینو سقوط کند، باعث سقوط تمامی دیگر قطعه‌ها خواهد شد.

لازم به ذکر است که فلزات با ارزش پس از بحران مالی سال ۲۰۰۸، رشد قابل توجه‌ای را تجربه کرده‌اند. بنابراین تنوع‌بخشی (Diversification، یک اصطلاح مالی به معنای خرید سهام با همبستگی پایین) یکی از روش‌های کاهش دهنده ریسک سیستمی است.

ریسک سیستمی در برابر ریسک سیستماتیک

ریسک سیستمی را نباید با ریسک سیستماتیک (Systematic Risk یا Aggregate Risk) اشتباه گرفت. ریسک سیستماتیک به راحتی قابل معنا کردن نیست و مربوط به ریسک‌های وسیع‌تر، حتی فراتر از موارد اقتصادی می‌شود.

ریسک سیستماتیک مرتبط با آن وقایعی است که روی یک کشور یا جامعه در زمینه‌های مختلف تاثیر می‌گذارد. این نوع ریسک مالی می‌تواند شامل صنعت کشاورزی، ساخت و ساز، استخراج، تولید، اقتصاد و دیگر مثال‌ها شود. بنابراین زمانی که می‌توان ریسک سیستمیک را با داشتن همبستگی پایین در مسائل مختلف کاهش داد، اما هیچگاه نمی‌توان این نوع از ریسک را توسط روش تنوع بخشی به کلی از بین برد.

نتیجه‌گیری

در این مطلب ما ریسک‌های مالی متنوعی را مورد بررسی قرار دادیم که از جمله آن‌ها می‌توان به ریسک سرمایه گذاری، ریسک عملیاتی، ریسک سازگاری و ریسک سیستمیک اشاره کرد که هر کدام از آن‌ها هم می‌تواند شامل ریسک‌های متنوعی از جمله ریسک های نقدینگی، ریسک‌های بازاری و ریسک‌های اعتباری شوند.

زمانی که صحبت از اقتصاد می‌شود، تقریبا غیر ممکن است که به کلی بتوان از ریسک‌ مالی جلوگیری کرد. در زمینه خرید ارزهای دیجیتال و سایر موارد، یک معامله کننده یا یک شخص سرمایه گذار بهترین کاری که می‌تواند انجام دهند این است که تا حد امکان وقوع این نوع ریسک‌ها را کاهش دهد یا کنترل به مراتب بهتری نسبت به شرایط مالی خود داشته باشد. بنابراین به منظور دستیابی به این نوع کنترل و کاهش ریسک مالی، بسیار مهم است که انواع و اقسام این نوع ریسک‌های اقتصاری را بشناسید تا بتوانید در زمینه مدیریت استراتژی خود بهتر عمل کنید و ریسک کمتری در زمینه مالی متحمل شوید.